خاك بر پا گشته ؛ قبرهايى كه به يكديگر نزديك است ؛ ولى ساكنانش از يكديگر دورند ! آنها در ميان اهل محلّهء وحشت و در عين حال و افراد فارغ البال قرار گرفته‌اند . آنها هرگز انسى به وطنهاى خود ( قبرها ) پيدا نمىكنند و همچون همسايگان با يكديگر ديدارى ندارند با اينكه به هم نزديك‌اند و خانه‌هايشان در كنار يكديگر است . چگونه ممكن است با هم ديدار كنند در حالى كه فنا و فرسودگى با سينهء سنگين خود آنها را در هم كوبيده و سنگها و خاكها جسمشان را خورده است . شرح و تفسير همسايگان دور از هم ! امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه دست مخاطبان خود را گرفته و به اعماق تاريخ پيشينيان مىبرد و سرنوشت آنها را بعد از يك عمر طولانى با آن‌همه قوّت و قدرت و عزّت ، نشان مىدهد و ديروز و امروزشان را در كنار هم مىنهد و بزرگ‌ترين و مؤثّرترين درس عبرت را به مخاطبان خود كه جميع بندگان خدا از هر قوم و ملّتى هستند مىآموزد و مىفرمايد : « بدانيد اى بندگان خدا ! شما و آنچه در آن از اين دنيا هستيد در همان مسيرى قرار داريد كه پيشينيان شما بودند » ؛ ( و اعملوا عباد اللّه أنّكم و ما أنتم فيه من هذه الدّنيا على سبيل من قد مضى قبلكم ) . سپس به شرح اين مجمل مىپردازد : « همان كسانى كه عمرشان از شما طولانىتر و سرزمينشان آبادتر و آثارشان از شما گسترده‌تر و ماندگارتر بود امّا چيزى نگذشت كه صداهايشان خاموش گشت ، نيروها و حركاتشان از كار افتاد ، اجسادشان كهنه ، خانه‌هايشان خالى و آثارشان محو گرديد » ؛ ( ممّن كان أطول منكم أعمارا ، و أعمر ديارا ، و أبعد آثارا ؛ أصبحت أصواتهم هامدة « 1 » ، و رياحهم

--> ( 1 ) . « هامدة » از ريشهء « همود » در اصل به معناى خاموش شدن آتش و فرونشستن حرارت آن است ، سپس به خاموش شدن صداها اطلاق شده و در جملهء بالا همين معنا اراده شده است .